Խնդրում ենք սպասել...

Հոդվածներ

Սովորի´ր սպանել

12:50, շաբաթ, 09 մայիսի, 2020 թ.
Սովորի´ր սպանել
    
    

…Ես ուղարկված եմ սրով: Իմ վարդապետության քարոզիչները ո´չ փաստերի
     թող դիմեն, ո´չ համոզման, այլ սրով կոտորեն այն մարդկանց, որոնք չեն հնազանդվի Իսլամի օրենքներին: Ճշմարիտ հավատի համար մարտնչողը թե´ հաղթելու, և թե´ սպանելու դեպքում փառավոր վարձատրություն կստանա:
     Սուրը երկնքի բանալին է:
     «Ղուրան»
    
     1990 թվական:
     Դաշտային ուղեկալներիի բոլոր պետերի այսպես կոչված «կաբինետները» միանման են:
     Փոքր, կոկիկ, հատակը` դիզելային յուղով լվացած (մոծակների դեմ):
     Գարիկը՝ մայոր Ղուկասյանը, տեղավորվեց կիսաքանդ բազկաթոռի մեջ:
     - Զինվո՜ր:
     Ներս մտավ կարճափող ինքնաձիգը ուսից կախած մի զինվոր:
     - Արթիկցի Լյովին ասա´, գա:
     - Լսու՜մ եմ:
     «Գժվեցրին սրանք, հենց ոտս քաշում եմ մի բան անում են: Փորձանք են, ա~յ մարդ»:
     Ներս մտավ կապուտաչյա մի զինվոր:
     - Պարո´ն…
     - Էդ «Բելառուս» -ը որտեղի՞ց է հայտնվել ուղեկալում:
     Շատ լավ գիտեր, որ Արթիկցի Լյով մականունով զինվորը՝ Լևոն Մուրադյանը, մի քանի գյուղ այն կողմ` թուրքի մի գյուղում` այգիների մեջ հայտնաբերել էր մի տրակտոր, օրերով վերանորոգել իր ուժերով ու քշել բերել ուղեկալ:
     Ուղեկալի միակ ենթասպան իրեն արդեն զեկուցել էր:
     - Ասի` տղերքը մեղք են, ձեռով են փորում, ես էլ տրակտորով կքանդեմ:
     Հեսա կովշն էլ դնեմ, կլնի թամամ:
     - Արա՜, փոխանակ տանկ գողանաք, տրակտո՞ր եք գողանում: Լավ, գնա´: Ուղեկալից ռա´դ արա, պատի էն կողմը կանգնեցրո´ւ:
     - Մայո´ր ջան, մի բան ասեմ: Մի երկու հարյուր մետր այն կողմ մի քանդած մատուռ կա, հայկական է: Մի քիչ սարքենք, երկու ռելսի կտոր կախենք, թելով կապենք, կլինի զանգ: Էդ էլ թո´ղ մեր եկեղեցին լինի:
     - Պապադ տերտե՞ր ա:
     - Չէ՜, մեր գյուղում տրակտորիստ:
     - Գնա՜, աչքիս չերևա´ս:
    
     * * *
     1090 թվական:
     …Սյունիքի երկրորդ հոգևոր դպրոցի` Վահանավանքի հիմնադրումից անցել էր ինը տասնամյակ, բայց բարեփոխիչները շարունակում, գեղեցկացնում էին նոր կառույցներով:
     Կամարների կառուցմանը մասնակցում էին սրբակրոն եկեղեցականներն ու քրձական աշակերտները:
     Սենեքերիմ արքան դիտում էր այդ ամենը, տապակվում չոր, խառնիխուռն մտքերի մեջ:
     Մի պահ պատկերացրեց հանկարծահաս ոսոխին ու փլատակների վերածված վանքերն ու հոյակերտ բերդերը:
     Հետո նայելով Շահանդուխտ թագուհուն՝ ամաչեց իր մտքերի համար:
     Ծանր ու թեթև արեց ժամանակի կշռաքարերը ու նախազգացումով տեսավ անխուսափելի ճակատամարտը:
     Սելջուկյան ցեղերը համախմբված էին Սունջուկի Շերիֆ դրոշի ներքո:
     Կապրի նա, ով ուժեղ է:
    
     * * *
     1990 թվական:
     Երկաթն արծաթաձայն չէր, բայց հնչողության խորհրդավորությամբ նման էր եկեղեցական զանգերին:
     «Զանգը» միշտ ղողանջում էր առավոտյան և երեկոյան նույն ժամերին:
     Ե´վ առավոտյան, և´ երեկոյան զանգերից հետո լսվում էին օրվա հերթապահի սովորական դարձած ընդհանուր հրամանները:
     Երեկո էր:
     - Ուղեկա´լ, շարվի´ր ընթրիքի:
     Ուղեկալի շենքի հետևի կողմից` բակում նստած են սպաներ, զինվորներ:
     - Այսօր ի՞նչ ես եփել, Համո´:
     - Կրիայից ապուր է, պարո´ն մայոր, սովորել ենք արդեն:
     - Ոչի´նչ, մթերքը երկու օրից կլինի:
     Սեղանին, որն արևից պաշտպանված էր պաղպաղակ վաճառողների մեծ հովանոցով, մոտեցավ հետախույզ Արթուրը:
     - Գարի´կ, դռան մոտ մի գնդապետ է: Կատաղեց, երբ զինվորը ներս չթողեց: Քեզ է ուզում:
     Մի քիչ հարբած է:
     - Է~, էլի հարամվեց ճաշս…
     Հեռվից տեսավ անգլխադիր գնդապետին: Ծխում էր:
     - Արի´, արի´, մայո´ր: Էս ի՞նչ բերդ ես սարքել, մտնել չի լինում: Բարև´, - մեկնեց ձեռքը:
     - Բարև´, դե´, կարգ է, այդպես է ընդունված:
     Սեղմեց ձեռքը: Օղու հոտ էր գալիս բերանից:
     Քիչ հեռու կողապակիների փոխարեն երկաթյա ճաղերով զոդված մի «Գազել» էր կանգնած:
     Մեքենայից իջան մի կապիտան ու մոտ 10-12 տարեկան մի տղա` նման գնդապետին:
     - Կարո՞ղ ենք ներս գալ: Համ կարգին կծանոթանանք, մի-մի բաժակ կխմենք իրար հետ, համ էլ գործ կա:
     - Իհարկե´, համեցեք: Ձե՞ր տղան է:
     - Դե լավ, դու-ով խոսիր, ի՞նչ ես ընկել…. Այո´, տղաս է, հերոս է, - ծիծաղեց:
     - Վարդա´ն, մեքենայից չիջնես, -բղավեց «Գազելի» վարորդին, որը գլխով արեց:
     Մոտեցան սեղանին:
     - Կրիայից ճաշով կարող ենք հյուրասիրել, ուրիշ բան չկա: Մի երկու օրից կբերեն:
     - Բա խի՞ չես ասում, օգնենք: Ես Ղափանի բրիգադից եմ, մի երկու կիլոմետրի վրա: Երբ կապնվես, ինչ ուզես, կուղարկեմ: Բա տենց հարևանություն են անո՞ւմ:
     Հյուր կապիտանը գրպանից հանեց օղու շիշը:
     - Համո´, բաժակներ էլ բեր:
     Մայորին դուր չեկավ, բայց, դե, չցանկացավ խախտել դրությունը:
     Զինվորները կամաց-կամաց հեռանում էին ընթրելուց հետո:
     - Ուրեմն, մայո´ր ջան, - բաժակը բարձրացրեց գնդապետը, - այս տեղանքից ինձ օպերատիվ անհրաժեշտ է Արաքսի խորությունը, օրը երկու անգամ: Ես գիտեմ, որ ուրիշ գնդերին հաղորդում եք: Սա էլ մեր հաճախությունները՝ ռադիոհաղորդման համար: Մինչև ուղարկեմ կենտրոն, մինչև գա, ուշ կլինի: Հարևանաբար` ինձ էլ հաղորդիր, լա՞վ:
     Հենց Արաքսի ջուրն իջեցնում են, շան ծնունդներն անցնում են այս կողմ: Այսօր էլ երկու հոգու բռնեցինք:
     - Շա´տ լավ, հիմա կփոխանցեմ կապավորիս: Ես գիտեմ այդ մասին:
     Խմեցին:
     Հետո` էլի~, էլի~:
     - Ուրեմն ճակատի հետ գործ չունեք, հա՞, Գարի´կ ջան: Բա, որ գնաս տուն, էրեխեքդ հարցնեն քանի թուրք ես սպանել, ի՞նչ ես ասելու: Խաբելո՞ւ ես: Սրանք էլ քո նմա՞ն, - ձեռքով ցույց տվեց սեղանի շուրջ նստած սահմանապահ սպաներին:
     Շուռ եկավ դեպի կապիտանը:
     - Գնա´, դրանց բե´ր, թո´ղ իմ նվերը լինի:
     Կապիտանը դուրս եկավ: Քիչ հետո վերադարձավ ձեռքերը կապած երկու ազեր զինվորների հետ:
     Կապիտանը ոտքի հարվածներով նրանց կանգնեցրեց քիչ հեռու` նոր զուգարանի համար փորված փոսի մոտ: Պարանով կապեց կիսախարխուլ ցանկապատից:
     - Ձեզ նվեր, տղե´րք ջան, սատկացրեք:
     Մայորը, ինչպես նաև մնացած սպաները, զարմացած նայում էին հարբած գնդապետին:
     - Անզեն մարդու վրա կրակե՞նք:
     - Ես եմ զինաթափել, ի՞նչ անզեն: Դու, որ իրեց ձեռքն ընկնեի~ր…
     - Ավելի լավ չէ՞, Մայի´ս ջան, -մայորը դիմեց գնդապետին, - հանձնի´ր, կփոխանակեն մեր գերիների հետ: Մենք չենք կարող:
     Մայորը նայեց մյուս սպաներին: Նրանք գլուխները կախել էին:
     - Ռազմի´կ, արի´ այստեղ, - գնդապետը իր տղային էր կանչում:
     Տղան մոտեցավ:
     - Ա´ռ, սատկացրո´ւ էս շներին, - ատրճանակը դրեց տղայի ձեռքը:
     Տղան ձեռքն իջեցրեց:
     Հայրը կատաղեց:
     - Քեզ կսպանեմ, որ դրանց չկրակես, հասկացա՞ր: Դու իմ տղան չե՞ս:
     Տղայի շալվարը վախից թրջվեց: Լաց էր լինում:
     Զինվորները հեռվից նայում էին:
     - Լա´վ, Մայի´ս, վերջացրո´ւ, հանգստացի´ր: Չե՞ս տեսնում տղայի վիճակը:
     Թուրք զինվորները անհասկանալի հայացքով նայում էին ու անհասկանալի էր` վա՞խն էր չոքել նրանց ուղեղում, թե՞ շրջապատի անորոշությունը:
     - Արա´, դու՞ք եք սրանց դեմն առնելու, ձեր հայ ասողի…
     Գնդապետը մի քանի քայլ մոտեցավ գերիներին:
     - Լրբի ծնունդնե´ր, չոքե´ք, այսօր ձեր աստվածը ես եմ: Խնդրե´ք, բաց կթողնեմ, - ռուսերենով դիմեց արդեն մի քիչ հանգստացած գնդապետը:
     Գերիներից մեկը ծնկի իջավ:
     Ինչ-որ բան էր ասում իր լեզվով` գլուխն անընդհատ խփելով գետնին:
     Մյուսը կանգնած էր ու վայրի գազանի` գայլային աչքերով մեկ նայում էր դեռ լաց լինող տղային, մեկ` գնդապետին:
     Հետո արհամարական ժպիտով նայեց մայորի կողմն ու թքեց գետնին:
     - Գնա´, ազա´տ ես, - չոքած գերուն դիմեց գնդապետն ու ցույց տվեց ցանկապատի վրա բացված տեղը` դեպի Արաքս գետ տանող արահետը: Կապիտանը պարանն անջատեց ցանկապատից:
     Գերին վեր թռավ ու վազեց դեպի գնդապետի ցույց տված ուղղությամբ:
     Գնդապետը մոտեցավ, իր տղայի ձեռքից խլեց ատրճանակն ու նշան բռնեց վազող գերուն, որն անընդհատ հետ ետ էր նայում` համոզվելու, որ ազատ է:
     Կրակոցը հնչելու պահին տղան կախվեց հոր ձեռքից:
     - Պա´պ, խնդրո~ւմ եմ:
     Գնդակը գերուն տապալեց:
     Բոլորը, բացի մյուս գերուց, շունչները պահած նայում էին հեռվում գետնին ընկած գերուն:
     Գերին բարձրացավ: Աջ ուսն արյունոտ էր: Շարունակեց վազել դեպի փրկությունը` դեպի Արաքս գետ:
     Անսպասելիությունից, թե կրակոցից ասես խլացած` չլսեցին տրակտորի շարժիչի հռնդյունը:
     Մյուս ազեր զինվորը, որը գնդակից չէր վախեցել, սարսափահար նայում էր դեպի ուղեկալ մտնող երկաթե հրեշը:
    
     * * *
     1090 թվական:
     -…Եթե վաղը սելջուկն այս հոյակապ կառույցն ավերի, քո վանականներից ոչ մեկը ձեռքը չի մեկնի զենքի, թեկուզ իր անձը պաշտպանելու համար:
     - Աստվա´ծ իմ, ինչե՞ր ես խոսում, արքա´:
     - Ուզո՞ւմ ես հաստատեմ իմ ասածների ճշմարտությունը, Բաղա´ց եպիսկոպոս, մոտենա´նք շինարարներին:
     Արքան մոտեցավ մի վանական աշակերտի, որը Կտակարանը սեղմած կրծքին հիացմունքով դիտում էր վանքի նոր կառուցվող կամարը:
     - Եթե վաղը սելջուկը հարձակվի վանքի վրա ու հրի մատնի մեր բոլոր կտակարանները, դու ի՞նչ կանես:
     - Ես նրան կանիծեմ, - երկար մտածելուց հետո պատասխանեց աշակերտը:
     - Ի՞սկ եթե սուր քաշի քո վրա…
     - Աստված կօգնի ինձ:
     - Միամի´տ գառնուկ, - ասաց արքան ու մոտեցավ որմնադիր աշակերտին:
     - Եթե վաղը սելջուկը հարձակվի ու քո աչքի առաջ ավերի այս գեղեցիկ կամարները, դու ի՞նչ կանես:
     - Ես այս որձաքարով կջախջախեմ իմ պատիվն անարգողի գանգը, արքա´:
     - Ապրե´ս, տղա´ս, -արքան համբուրեց նրա քրտնած ճակատը, - Գրիգոր եպիսկոպոսն ինձ ասելիք չունի՞…
     - Ոչ…
    
     * * *
     1990 թվական:
     Ուշքի եկան այն ժամանակ, երբ տրակտորի միջից արթիկցի Լյովը գոռում էր` «Հեռո~ւ», ու տրակտորը քշում էր դեպի հավաքվածները:
     Փախան տրակտորի դիմացից:
     Երկաթե ձին վայրի հռնդյունով մոտեցավ ու տակով արեց ազեր գերուն:
     Հետո իր ահռելի՝ երկաթյա ձայնով բղավեց.

- Դո՞ւք եք սրանց դեմ առնելու: Ձեր հա´յ ասողի…
     Տեղում պտույտ կատարեց ու սկսեց արնաշաղախ հողը մարմնի մնացած կտորների հետ լցնել նոր սարքվող զուգարանի փոսը:
     Երեկո էր:
     Վայրի լռության մեջ դեռ լսվում էր տրակտորի աշխատող շարժիչի ձայնը, որը խլացնում էր մատուռից եկող զանգի ձայները:
    
     Ս.Ումառ-Հարությունյան


    
Առաջխաղացնել այս նյութը
Տեղեկացնում ենք, որ նյութը հրապարակվել է "Մամուլի խոսնակ" նախագծի շրջանակներում:
Գրանցվի՛ր և հրապարակի՛ր քո հոդվածները:
Հավանել
0
Չհավանել
0
| | |
795 | 0 | 0
Facebook
COMMENT.am